سورنا هاشمی دانشجویی که باعث افشای معاون دانشگاه زنجان شد دستگیر شد و معاون متجاوز آزاد شدصيغه نامه براي متهم، دستگيري شاکيان
باز خواني پرونده واقعه دانشگاه زنجان - پنجشنبه 24 مرداد 1387 [2008.08.14]
شيرين معتمد
سورنا هاشمي، همان دانشجويي که در فيلم معروف افشاي رسوايي اخلاقي معاون دانشگاه زنجان حضور دارد و مانع فرار معاون دانشجويي از صحنه ي جرم مي شود، روزسه شنبه توسط دادگاه انقلاب زنجان بازداشت شد تا اين پرونده ي جنجالي و کم سابقه وارد مرحله ي جديدي بشود. سورنا در حالي بازداشت شد که حسن مددي با يک صيغه نامه محرميت از اتهامات تبرئه شد و به تهران آمد تا به احتمال زياد يکي از پست هاي کليدي وزارت کشوري را اشغال کند که وزير آن با اتهام جعل مدرک روبه روست.
سورنا هاشمي متولد 1364،عضو انجمن اسلامي دانشجويان دانشگاه زنجان و دانشجوي روانشناسي اين دانشگاه است. پيش از هاشمي که حضوري آشکار تر از همه در آن فيلم جنجالي دارد، بهرام واحدي دبير انجمن اسلامي دانشجويان زنجان و سه فعال دانشجويي ديگر اين دانشگاه به نامهاي حسن جنيدي ، آرش رائيجي و پيام شکيبا بازداشت شده بودند. گزارش زير به بررسي ابعاد مختلف پرونده ي دانشگاه زنجان و بازداشت سورنا هاشمي،بهرام واحدي و ديگر فعالين دانشجويي دانشگاه زنجان اختصاص دارد.
اخلاقي يا غير اخلاقي؟
ماجرا از يک فيلم چند دقيقه اي آغاز شد، فيلمي که ًمعاونت دانشجويي دانشگاه زنجان- دکتر مددي- را در موقعيت فراهم آوردن مقدمات تعرض جنسي به يک دختر دانشجو نشان مي داد. بلافاصله پس از پخش خبر اين ماجرا، اعتراضات گسترده ي دانشجويي در دانشگاه زنجان آغاز شد و شدت اعتراضات رييس دانشگاه را وادار به عذر خواهي از دانشجويان کرد. رييس دانشگاه نه تنها تقصير معاون خويش را پذيرفت بلکه بابت چنين انتصابي ابراز تاسف هم کرد؛ حتي روزنامه ي کيهان نيز ضمن خط و نشان کشيدن براي دانشجويان معترض، لزوم برخورد با "مسئول خاطي" را ياد آور شد.
مسعود بهنود دو روز پس از ماجراي زنجان در باره ي اين واقعه نوشت: "آن چه پريروز در زنجان اتفاق افتاد، بايد از خوابمان بيدار کند. نه دفعه اولي است که يک صاحب مقام دست به دامن يک دختر زده است، نه مخصوص ايران است، و نه رياکاري در امثال معاون دانشگاه زنجان يا آن فرمانده نيروي انتظامي خلاصه شده است که خود را متعبد و مومن، دلخون و فدائي نهي از منکر نشان دهند اما چون به پنهان مي روند آن کار ديگر مي کنند. سابقه اين تزوير اگر از همان زمان حافظ شروع شده باشد هم دست کم ششصد سال تاريخ رياکاري است....در فيلمي که در يوتيوب هست، بدون آنکه کار ما باشد داوري، که قضاوت کار قاضي است و کار هر کس نيست، اينکه شخصي که در مقام معاون دانشگاه تا يک لحظه پيش هارت و هورت مي کرد و براي دانشجوها خط و نشان مي کشيد حالا در برابر بچه ها مانند جوجه اي به دام افتاده و هي به در و ديوار مي زند، براي آن موبايل است."
سعيد قاسمي نژاد از اعضاي گروه دانشجويان ليبرال نيز در برابر کساني که انتشار اين فيلم را مذموم مي دانستند نوشت: "چگونه مي توان اقدام يک عده دانشجو در افشاي سوءاستفاده ي يک مدير دولتي از موقعيتش جهت ارضاي نامشروع نيازهاي جنسي اش از طريق اجبار يک دختر مستاصل و درمانده در پيچ و خم کميته ي انضباطي را غير اخلاقي دانست؟" به عقيده ي اين فعال دانشجويي: "افشاي سوء استفاده ي مقامات از قدرتشان در هر رده اي که باشند نه تنها غير اخلاقي نيست بلکه اتفاقا کاملا اخلاقي و در راستاي وظايف شهروندي افراد است." قاسمي نژاد اضافه کرد: "عده اي مي خواهند تصور خود از ان قضيه را به زور بر تن واقعيت کنند و به اين ترتيب بر مبناي ذهنيات شخصي و سفسطه بافي و نه با تکيه بر دلايل موجه اقدام دانشجويان را تخطئه کنند."
سعيد قاسمي نژاد همچنين در گفتگو با خبرنگار روز اظهار داشت: "شما نمي توانيد به دموکراسي معتقد باشيد و در عين حال مخالف مقابله با سوءاستفاده ي افراد از قدرت باشيد در بزرگترين کشورهاي دموکراتيک هم البته در مقياسي بسيار بزرگتر رسوايي هايي مشابه واترگيت براي نيکسون يا مونيکا گيت براي بيل کلينتون بدون هيچ مسامحه اي توسط شهرونداني که در قبال حفظ حدود و ثغور قدرت سياسي احساس مسئوليت مي کردند و سوءاستفاده از قدرت را موجب انهدام دموکراسي مي دانستند افشا شده است."
به اعتقاد وي: "در اين مورد خاص هم به نظر مي رسد افرادي مثل بهرام واحدي و سورنا هاشمي تنها به وظيفه ي اخلاقي خود به عنوان شهروندان مسئول عمل کرده اند وگرنه مي توانستند خيلي ساده از کنار اين قضيه بگذرند و اجازه دهند رييس کميته ي انصباطي به ظلم و تعدي خود در حق دختران دانشجو ادامه دهد." به عقيده ي قاسمي نژاد: "دانشجويان دانشگاه زنجان ترجيح داده اند مسئولانه و بر اساس شجاعت دموکراتيک عمل کنند و اين البته قابل تقدير است نه مستوجب تقبيح"
قانوني يا غير قانوني؟
آيا اقدام دانشجويان دانشگاه زنجان غير قانوني بوده است؟
يک استاد حقوق جزاي دانشگاه به شرط محفوظ ماندن نامش در اين مورد به خبرنگار روز مي گويد : "تحقق جرم حداقل محتاج دو عنصر است يک عنصر مادي و يک عنصر معنوي، عنصر مادي همان فعل مجرمانه است و عنصر معنوي شامل قصد مجرمانه است. من فيلم را چند بار به دقت مشاهده کردم و در اين فيلم هيچ نشانه يا حتي اماره اي از عمل مجرمانه ي دانشجوياني که وارد اتاق مي شوند ديده نمي شود،بلکه ظن قوي بر فراهم آوردن مقدمات يا باصطلاح حقوقدانان جزايي «شروع به جرم» توسط معاون دانشجويي مزبور ديده مي شود که البته قضاوت در اين مورد مستلزم انجام تحقيقات دقيق و مستقلي است که متاسفانه در ساختار قضايي کنوني اميدي به انجام آنها نيست؛ به هر حال موضوع بحث ما دانشجويان حاضر در فيلم هستند که هيچ عمل مجرمانه اي انجام نمي دهند ضمن اينکه با توجه به اوضاع و احوال و با توجه به خرد مستقل قضايي مي توان استنباط کرد که اين دانشجويان هيچ قصد مجرمانه اي(چه عام و چه خاص) براي اشاعه ي منکر تشويش اذهان عمومي، اقدام عليه امنيت ملي و از اين قبيل جرائم را ندارند و اساسا انگيزه ي شان شرافتمندانه و خير خواهانه است، بدين ترتيب مسلم اين است که در اين قضيه در مورد عمل دانشجويان هم عنصر مادي و هم عنصر معنوي جرم مخدوش است و با توجه به (اصل برائت و قاعده ي درء) نمي توان حکم به مجرميت آنها داد مگر اينکه دليل محکمه پسندي در تحقيقات مستقل به دست آيد که بنده بنا به سوابق و شواهد اميدي به انجام يک دادرسي عادلانه و تحقيق اصولي در اين مورد ندارم."
محمد علي دادخواه و امير رييسيان، وکلاي سورنا هاشمي و بهرام واحدي و چند تن از دانشجويان ديگر زنجاني نيز معتقدند موکلين شان در اين پرونده هيچ جرمي مرتکب نشده اند و اساسا هيچ مستندي براي مجرم بودن اين دانشجويان ارائه نشده است. رييسيان معتقد است: حتي با کشدار ترين تفاسير قضايي نيز نمي توان اتهاماتي نظير اشاعه ي فحشا و منکر يا اقدام عليه امنيت ملي را به سورنا هاشمي و ديگر متهمين پرونده ايراد کرد. محمد علي دادخواه هم نسبت به روند رسيدگي به اين پرونده معترض و معتقد است قواعد معمول دادرسي در مورد موکلينش رعايت نشده. همان طورکه رييسيان هم مي گويد اساسا مشخص نيست سورنا هاشمي را بر اساس چه قرار و تصميم قضايي بازداشت کرده اند.
نحوه بازداشت سورنا هاشمي و ديگران
براساس گزارش هاي پايگاههاي خبري ادوارنيوز و خبرنامه ي امير کبير که به منابع دانشجويي نزديک هستند "در پي هجوم روزگذشته نيروهاي امنيتي به منزل سورنا هاشمي، وي خود را به دادگاه انقلاب زنجان معرفي کرد. و دادگاه زنجان قرار نيابت به دادسراي تهران را نپذيرفت.امروز صبح، سورنا هاشمي، خود را به دادگاه انقلاب زنجان معرفي کرد و براساس اخبار رسيده، اتهام وارده به وي، برانگيختن و تشويش اذهان عمومي عليه امنيت ملي بوده است. به غير از مدعي العموم، دکتر مددي(معاون خاطي دانشگاه زنجان) و خانم تبريزي (همسر دکتر مددي) و دختر قرباني حادثه از دانشجويان دانشگاه زنجان شکايت کرده اند، اما هنوز هيچ اطلاعي از دليل شکايت آنها در دست نيست.از وضعيت بهرام واحدي، دبير انجمن اسلامي دانشجويان دانشگاه زنجان و پيام شکيبا، عضو سابق انجمن اسلامي دانشگاه زنجان، حسن جنيدي و آرش رائيجي اطلاعي در دست نيست و دادستان زنجان همچنان حاضر به هيچ نوع اظهار نظري در اين رابطه نيست."
در اين مورد امير رييسيان که به همراه محمد علي دادخواه وکالت سورنا هاشمي،بهرام واحدي و چند تن ديگر از دانشجويان در گير در اين پروند را بر عهده دارد به "ادوار نيوز" گفته است: "به دنبال احضار و همچنين تلاش ماموران براي بازداشت سورنا هاشمي، موکلش به دليل اينکه خود را بي گناه مي داند با مراجعه به دادگاه خود را معرفي کرد" رييسيان ادامه داد: "هيچ قرار بازداشتي به وکلاي هاشمي ابلاغ نگرديده و در صورت صدور چنين قراري، نامتناسب است".
همچنين به گزارش خبرنامه اميرکبير دکتر دادخواه وکيل دانشجويان بازداشتي دانشگاه زنجان گفته است: "بازداشت بايد با دلايل موجه و قانوني باشد و با توجه به قانون آيين دادرسي کيفري که آمره است و هيچ کس نمي تواند از آن عدول کند قبلا به متهم ابلاغ شود و پس از ابلاغ مبادرت به جلب وي شود، متهم بايد بتواند در بدو ورود از ملاقات وکيل، پدر و مادر خود و ديگر نزديکان خانوادگي بهره مند گردد و هر نوع اخذ اعلام و اقرار به جبر با توجه به صراحت قانون اساسي از درجه اعتبار و موضع استناد خارج است. از سوي ديگر برابر مصوبات شوراي انقلاب فرهنگي مقرر بود که تخلفات دانشجويي از طريق کميته انضباطي مورد پيگيري و رهيابي قرار گيرد و بدوا پرونده به مراجع کيفري ارسال نگردد".
هاشمي: جاي شاکي و متهم دارد عوض مي شود
اما داستان بازداشت اين فعال دانشجويي دانشگاه زنجان با يک ابتکار جالب توجه همراه شد. سورنا هاشمي در حاليکه به دليل حمله ي نيروهاي امنيتي به منزلش در روز دوشنبه بازداشتش پس از مراجعه به دادگاه را در روز سه شنبه قطعي مي ديد در تماسي با خبرنگار ادوار نيوز مصاحبه اي انجام داد که به عقيده ي تحليگران مي تواند نقش عمده اي در جلوگيري از تحريف ماجراي رسوايي اخلاقي دانشگاه زنجان و جلوگيري از تحقق سناريوي از پيش تعيين شده ي بازجويان داشته باشد. هاشمي در اين مصاحبه خصوصا بر اين نکته پافشاري مي کند که "مواضع واقعي اش همين هاست که در کمال آزادي و با اختيار کامل خارج از زندان و در مصاحبه با ادوار نيوزبيان مي کند و انتشار هرگونه اعترافات احتمالي به نقل از وي در آينده و در تضاد با محتواي اين مصاحبه کذب محض و حاصل فشار هاي زندان خواهد بود." هاشمي همچنين صراحتا از اقدام دانشجويان زنجاني دفاع مي کند و آن را يک کار جمعي در دفاع از شأن انساني دانشجويان مي داند: "افشاي رسوايي اخلاقي زنجان تنها حاصل همبستگي دانشجويان بود و هيچ فرد مشخصي را نمي توان مسئول آن دانست. اقدام دانشجويان نه تنها قابل دفاع که حتي افتخار آميز هم بود."
اين عضو انجمن اسلامي دانشگاه زنجان همچنين طي مصاحبه اش، ساعتي پيش از بازداشت ضمن اشاره به تلاش ماموران امنيتي براي بازداشت وي گفته است: "من و دوستانم در دانشگاه زنجان هر کاري که کرديم در جهت جلوگيري از اقدامات غيرقانوني و غير اخلاقي معاون دانشگاه بوده است که با سوءاستفاده از موقعيت خود به عنوان معاون دانشجويي و رييس کميته ي انضباطي به اقدامات زشت و خلاف شأن دانشگاه و دانشجو مبادرت مي کرد."
سورنا هاشمي در ادامه مي گويد: " براي من خيلي عجيب است که عليرغم اينکه در روزهاي اول پس از واقعه، مسئولين دانشگاه تقصير معاون دانشگاه را پذيرفتند و حتي بابت عمل زشت وي، رييس دانشگاه رسما ًعذر خواهي کرد چگونه حالا نظرها تغيير کرده و در واقع جاي شاکي و متهم در اين پرونده دارد عوض مي شود".
اين فعال دانشجويي همچنين گفته: "به نظر مي رسد عده اي بنا دارند که با برخورد و مجازات افرادي که به گمانشان در افشاي رسوايي اخلاقي معاون دانشگاه زنجان نقش داشتند کاري کنند که ديگر هيچ دانشجويي در برابر سوء استفاده ها و اقدامات خلاف قانون و اخلاق مسئولين دانشگاهها مقاومت نکند وگرنه اگر بنا بر حاکميت قانون ومقابله با فساد بود بايد از ما تشکر هم مي کردند نه اينکه حکم بازداشتمان را صادر کنند".سورنا هاشمي در پايان اين گفتگو مي گويد: "من هيچ کار خلاف قانوني نکرده ام و از آنجايي که اين روزها تنور اتهام ارتباط با خارج براي فعالين دانشجويي داغ است بايد بگويم که هر گز با هيچ گروه و نيروي خارجي يا مستقر در خارج از کشور ارتباط نداشته و ندارم. مواضع واقعي من و واقعيت حادثه ي زنجان همين است که در اين مصاحبه مي گويم و در حاليکه هر لحظه احتمال بازداشتم وجود دارد صراحتا مي گويم که هر گونه اقراري خلاف آنچه در اين مصاحبه و در کمال آزادي و اختيار گفته ام اعلام شود که در زندان از من گرفته شده دروغ و کذب محض است و در اثر فشارهاي زندان اخذ شده، به هر حال اميدوارم همه چيز مطابق قانون پيش بود و مجرم اصلي اين قضيه که معاون دانشجويي دانشگاه زنجان است نتواند از چنگال قانون و عدالت فرار کند."
تلاش براي انحراف پرونده و سرکوب دانشجويان
از همان روزهاي ابتدايي پس از رسوايي اخلاقي دانشگاه زنجان و به دنبال اظهارات محمد مهدي زاهدي، وزير علوم - که به رغم عذر خواهي رييس دانشگاه زنجان و اعتراف روزنامه ي کيهان به خطاکاري مدير مربوطه، انگشت اتهام را به سوي دانشجويان افشاگر گرفت- و بعد از آن اظهارات ضد و نقيض دادستان زنجان، بسيار ي از تحليگران با توجه به تجارب قبلي، احتمال ايجاد انحراف در مسير رسيدگي قضايي به اين پرونده را مطرح کردند. اکنون با بازداشت بهرام واحدي، پيام شکيبا، حسن جنيدي ، آرش رائيجي و سورنا هاشمي و انتشار خبر هنوز کاملا تاييد نشده ي شکايت دختر حاضر در فيلم از سورنا هاشمي و بهرام واحدي، نگرانيها در مورد ايجاد انحراف و قلب واقعيت در اين پرونده افزايش يافته است.
رشيد اسماعيلي، از فعالين دانشجويي در اين مورد به خبر نگار روز مي گويد: "اگر اين خبر صحت داشته باشد ، با توجه به نوع برخوردي که با اين دانشجويان صورت گرفته از هم اکنون مي توان پيش بيني کرد که اين پرونده هم فرجام تاسف آور و رسوايي مانند پرونده هايي چون کوي دانشگاه، خوابگاه طرشت علامه، قتلهاي زنجيره اي، ترور سعيد حجاريان و امثالهم خواهد داشت."
به عقيده ي اسماعيلي: "متاسفانه در اين موارد قوه ي قضاييه کوچکترين استقلالي ندارد و همه ي تصميمات از جاهاي ديگر به قضات ديکته مي شود. نوع برخورد با اين دانشجويان بيانگر وجود يک اراده ي قوي امنيتي براي معکوس کردن واقعيت در اين پرونده است."
اين فعال سياسي مي افزايد: "دانشجوياني نظير سورنا هاشمي هزينه ي شجاعت خود در دفاع از شأن و کرامت انسان را مي دهند. اما اين اقدامات براي حاکميت تنها حکم مسکن را دارد و اصل درد را دوا نمي کند، اصل درد همان فساد و تباهي ايست که سراسر اين ساختار را گرفته و ديگر هم قابل لاپوشاني نيست." اسماعيلي افزود: "به رغم اين سرکوبها و بگير و ببندها هميشه افرادي وجود دارند که موي دماغ افراد فاسد و ظالم بشوند."
عليرضا موسوي عضو شوراي مرکزي انجمن اسلامي دانشگاه علامه و دانشجوي محروم از تحصيل اين دانشگاه نيز براين عقيده است که: "رسوايي زنجان از آنجا که به خاطر بازتاب گسترده اش حتي خيلي بيشتر از قضيه ي سردار زارع چهره ي مدعي اخلاق حاکميت را ملکوک کرده است براي دولت محمود احمدي نژاد بسيار پر هزينه شد." وي معتقد است: "حاکميت براي رفع و رجوع اين رسوايي و انتقام از عاملين افشاي اين رسوايي به هر کاري دست خواهد زد."
با اين حال مهرداد بزرگ، ديگر فعال دانشجويي دانشگاه تهران تاکيد دارد: "افکار عمومي به خوبي با اين شگردها آشناست و ديگر خيلي وقت است که فريب اين شيوه ها را نمي خورد". به عقيده ي اين فعال دانشجويي: "سورنا هاشمي و دوستانش کاري که مي بايست را انجام داده اند و ديگر اين تلاشهاي برخي نهادها اقدامات بي نتيجه اي خواهد بود که به هيچ وجه نمي تواند واقعيت ماجرا را پنهان کند و ديگر پرده براي مردم برافتاده است؛ حتي اگر اين 5 دانشجو مدتي هم در بازداشتگاهها متحمل فشار شوند و در بدترين حالت زير شکنجه اعترافاتي هم از آنها گرفته شود."
عسل اخوان، فعال دانشجويي محروم از تحصيل دانشگاه علامه هم معتقد است: "اينگونه اقدامات حاکميت نمي تواند از ابعاد اين رسوايي بکاهد و فقط قضيه را بيشتر لوث مي کند و بار گناهان خاطيان را مي افزايد." به عقيده ي اخوان: "مصاحبه ي سورنا هاشمي پيش از بازداشت بيانگر همه ي آن واقعيتهايي است که حالا ديگر به هيچ قيمت قابل کتمان نيستند." اخوان مي افزايد: "تلاشها براي انحراف اين پرونده خصوصا با نزديکي اول مهر و حساسيت و آگاهي جامعه نسبت به اين مسئله با شکست مواجه خواهد شد و کسي دروغ سازي ها و حقيقت سوزي ها را باور نخواهد کرد و اين کارها بيشتر براي فريب دادن بدنه ي قليل اجتماعي گروههاي موسوم به اصولگراست."
بايد به انتظار نشست و ديد که آيا پيش بيني آن دسته از دانشجويان که سناريوي تحريف رسوايي اخلاقي معاون دانشجويي دانشگاه زنجان را از اکنون در پيشگاه افکار عمومي محکوم به شکست مي دانند محقق مي شود يا نه؟
